โรคปวดซับซ้อนเป็นภาวะความผิดปกติของระบบประสาทที่ส่งผลให้เกิดอาการปวดอย่างรุนแรง มักเกิดขึ้นภายหลังการบาดเจ็บของเนื้อเยื่ออ่อนที่เกี่ยวข้องกับเนื้อเยื่อประสาท (เกิดการบาดเจ็บ หลังการผ่าตัด หรืออุบัติเหตุ) โดยจะมีอาการเด่นชัดบริเวณแขน และขา
สาเหตุของการเกิดโรค
ปัจจุบันเรายังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด จากสถิติพบว่าปัจจัยเหล่านี้คือ “ตัวเพิ่มโอกาส” ให้เกิดภาวะปวดเรื้อรังชนิดนี้ได้มากขึ้น
- เพศและวัย: พบใน ผู้หญิง บ่อยกว่าผู้ชาย และมักเกิดในช่วง วัยกลางคน (อย่างไรก็ตาม วัยรุ่นหรือผู้สูงอายุก็มีสิทธิ์เป็นได้ แต่การฟื้นตัวของเส้นประสาทในผู้สูงอายุอาจทำได้ช้ากว่า)
- ความรุนแรงของบาดแผล: ยิ่งบาดเจ็บหนัก เช่น กระดูกหัก ร่างกายถูกกระแทกอย่างแรง (Crush injury) หรือการผ่าตัดใหญ่ ยิ่งมีโอกาสไปกระตุ้นระบบประสาทให้ทำงานผิดปกติได้ง่ายขึ้น
- ตำแหน่งที่บาดเจ็บ: การบาดเจ็บที่ แขนและมือ มีสถิติการเกิด CRPS บ่อยกว่าขาและเท้า (แต่ก็สามารถเกิดกับขาได้เช่นกัน)
- การดูแลที่ไม่เหมาะสม: เช่น การใส่เฝือกที่รัดแน่นจนเกินไป, การไม่เคลื่อนไหวอวัยวะนั้นเลยเป็นเวลานาน หรือการปล่อยให้ปวดรุนแรงโดยไม่ได้รับการระงับปวดที่ดีพอตั้งแต่ต้น
- ปัญหาสุขภาพเดิม: หากคุณมี โรคเบาหวาน (เป็นโรคที่มักพบปัญหาเรื่องเส้นประสาท) หรือมีโรคที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันและการอักเสบเรื้อรัง จะมีความเสี่ยงสูงขึ้น
- พฤติกรรม: การสูบบุหรี่ ส่งผลเสียต่อการไหลเวียนเลือดและการซ่อมแซมเส้นประสาทโดยตรง
- สภาวะจิตใจ: ความเครียดสะสม ความวิตกกังวล หรือภาวะซึมเศร้าในช่วงที่ได้รับบาดเจ็บ มีส่วนทำให้ระบบรับรู้ความเจ็บปวดของสมองทำงานผิดเพี้ยนไป
อาการของ CRPS
ผู้ป่วย CRPS ไม่ได้มีแค่ความปวดเท่านั้น แต่จะมี “ความผิดปกติ” ของอวัยวะส่วนนั้นๆที่สังเกตเห็นได้ชัดเจน ดังนี้
- มีความปวดรุนแรงผิดปกติ รู้สึกปวดแสบร้อน ปวดแปล็บ เหมือนโดนเข็มทิ่มตลอดเวลา แม้เพียงแค่สัมผัสเบาๆ หรือถูกลมพัดก็เจ็บจนทนไม่ได้
- ผิวหนังบริเวณที่ปวดอาจมีการเปลี่ยนแปลงเป็นสีแดงเข้ม ซีด หรือเขียวคล้ำ และมีอุณหภูมิที่ร้อนหรือเย็นกว่าอีกข้างชัดเจน
- มีอาการบวมน้ำในบริเวณที่ปวด และอาจมีเหงื่อออกมากผิดปกติหรือผิวหนังแห้งผิดปกติ
- มีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรง ข้อต่อยึดตึง ทำให้ขยับแขนหรือขาข้างนั้นได้ยากลำบาก
- ขนหรือเล็บในบริเวณที่ปวดอาจยาวเร็วขึ้นหรือเปราะบางผิดปกติ
แนวทางการรักษา
การรักษา CRPS ต้องรักษาให้เร็วที่สุด เพื่อป้องกันความเสียหายถาวรและเพื่อฟื้นฟูการทำงานของแขนหรือขาให้กลับมาใช้งานได้ปกติ โดยต้องอาศัยการรักษาที่หลากหลายร่วมกันทั้งการใช้ยา หัตถการ และการทำกายภาพบำบัด
การรักษาด้วยยา ปัจจุบันมีการใช้ยาหลายกลุ่มเพื่อจัดการกับทั้งอาการปวดและการอักเสบที่ซับซ้อน ได้แก่ยากลุ่มลดการอักเสบ ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ ยาช่วยระงับปวดประสาท ยาที่ออกฤทธิ์ต่อกระดูก วิตามินเสริม นอกจากนี้อาจใช้ยาทาเฉพาะที่ร่วมด้วย เพื่อช่วยลดความรู้สึกเจ็บหรือรู้สึกแปล๊บเมื่อสัมผัสผิวหนัง.
การรักษาด้วยหัตถการทางการแพทย์ สามารถนำมาใช้ร่วมกับการรักษาอื่นๆข้างต้น ได้แก่
- การฉีดยาบล็อกเส้นประสาทซิมพาเทติก : เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยหายปวดชั่วคราว และสามารถไปฝึกกายภาพบำบัดต่อได้เต็มที่
- การใช้เครื่องกระตุ้นไขสันหลัง : การฝังอุปกรณ์ปล่อยกระแสไฟฟ้าอ่อนๆ เพื่อรบกวนสัญญาณปวดในรายที่มีอาการรุนแรงและรักษาด้วยวิธีอื่นไม่ได้ผล
- การให้ยาทางหลอดเลือดดำ เช่น การให้ยาเคตามีนทางหลอดเลือดดำ
การรักษาด้วยการฟื้นฟูร่างกาย
- การทำกายภาพบำบัด โดยเน้นการเพิ่มการเคลื่อนไหว ลดอาการบวม และฝึกให้เส้นประสาทกลับมาทำงานปกติ
- การทำกิจกรรมบำบัด ฝึกการประสานงานของมือและเท้าในการทำกิจวัตรประจำวัน
- การบำบัดด้วยกระจก ซึ่งเป็นเทคนิคพิเศษที่ใช้กระจกหลอกสมองให้เห็นภาพอวัยวะข้างที่ปกติทำงานได้ดี ช่วยลดความปวดและปรับสมดุลการรับรู้ของสมองในระยะเฉียบพลัน
การป้องกันการเกิด CPS
แม้ว่าในปัจจุบันจะยังไม่มีวิธีป้องกัน CRPS ได้แบบร้อยเปอร์เซ็นต์ เนื่องจากกลไกของโรคมีความซับซ้อน แต่การดูแลตัวเองอย่างถูกต้องเมื่อได้รับบาดเจ็บสามารถ “ลดความเสี่ยง” ลงได้อย่างมีนัยสำคัญครับ
- รักษาอาการบาดเจ็บอย่างรวดเร็ว (Early Intervention): หากเกิดอุบัติเหตุหรือได้รับการผ่าตัด ไม่ควรปล่อยให้ตัวเองทนปวดรุนแรงนานเกินไป การจัดการความเจ็บปวดอย่างเหมาะสมตั้งแต่เนิ่นๆ จะช่วยป้องกันไม่ให้ระบบประสาทเกิดการเรียนรู้ความจำที่ผิดปกติจนกลายเป็นความปวดเรื้อรัง
- การเคลื่อนไหวและกายภาพบำบัดตั้งแต่ระยะแรก: การเริ่มกายภาพบำบัดทันทีหลังการบาดเจ็บ (เช่น กระดูกหัก) หรือหลังการผ่าตัดมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อช่วยให้แขนขาได้เคลื่อนไหว เพิ่มการไหลเวียนโลหิต และป้องกันกล้ามเนื้อลีบ
- การหลีกเลี่ยงการตรึงแขนขาเป็นเวลานาน: การหลีกเลี่ยงการใส่เฝือกหรืออุปกรณ์ดามเป็นเวลานานโดยไม่จำเป็น จะช่วยให้เส้นประสาทยังคงทำงานและลดความเสี่ยงในการเกิด CRPS
- ฉีดวัคซีนตามความเหมาะสม: การรับวัคซีนเพื่อป้องกันโรคติดเชื้อบางชนิด (ตามคำแนะนำของแพทย์) ช่วยลดความเสี่ยงจากการอักเสบในระบบประสาทที่อาจตามมาหลังการเจ็บป่วย
- บทความวารสาร Medicina Universitaria
- García-Gutiérrez, A. G., Martínez-Rodríguez, I., & Elías-Guzmán, N. (2015). Complex regional pain syndrome (CRPS). Medicina Universitaria, 17(67), 110–115. https://www.elsevier.es/en-revista-medicina-universitaria-304-articulo-complex-regional-pain-syndrome-crps–S1665579615000320
- แนวทางเวชปฏิบัติจาก Royal College of Physicians (RCP)
- Royal College of Physicians. (2018). Complex regional pain syndrome in adults: UK clinical guideline for diagnosis, referral and management in primary and secondary care (2nd ed.). https://www.rcp.ac.uk/media/4uijppdz/complex-regional-pain-syndrome-in-adults-second-edition_0.pdf
การรักษาอาการปวดที่ Bangkok Interventional Clinic
เราให้ความสำคัญกับการรักษาเชิงลึก ที่ออกแบบให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
- ประเมินและรักษาโดยแพทย์เฉพาะทางด้านการระงับปวด
- หัตถการระงับปวดเฉพาะจุด เพื่อลดอาการได้อย่างรวดเร็ว
- การให้ความรู้แก่ผู้ป่วย เพื่อร่วมวางแผนการดูแลตนเองอย่างยั่งยืน
เรามีเป้าหมายในการยกระดับคุณภาพชีวิตของทุกท่านที่เข้ามารับบริการให้ดีที่สุด หากคุณกำลังเผชิญกับอาการปวดที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวัน การประเมินที่ถูกต้อง และการรักษาที่เหมาะสม คือจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง
